Thơ tứ duyệt bình dân

Trong bóng râm của lùm cây lớn, bầu trời xanh hé mở phía sau, những vệt sáng, những đốm màu bật chói lên như một viên ngọc được mài giũa tinh tế. Đối lập màu tím – vàng như là màu của ánh nắng và bóng râm được họa sĩ xử lý thần tình!
Ngày xưa, chỉ giới nho sĩ mới dùng thể thơ tứ tuyệt. Tuy nhiên, đôi khi giới bình dân cũng có dùng thể loại này để làm thơ hài hước. Xin giới thiệu ba bài:
Vịnh cái cối xay
Trời đất sinh ra cái cối xay
Thớt dưới nằm lặng, thớt trên xoay
Xoay đi xoay lại, mòn đi cả
Trồi lên một cái bằng cổ tay
(“Cái bằng cổ tay” là cái trục cối xay)
Hai bài sau đây chắc là tác phẩm của người Nghệ Tĩnh:
Con gì kêu vù vù
Ờ ra con ong bù
Cái giống eo lưng rứa mà độc
Đằng trốc không cắm, cắm đằng khu
(Phương ngữ Nghệ Tĩnh: ong bù: ong bầu; trốc: đầu phần trên (như trong thành ngữ ăn trên ngồi trốc; trooc – đọc như trốt, âm nhẹ - là cái đầu trong phương ngữ Thừa Thiên trở ra Bắc Trung bộ); cắm: có nghĩa là “cắn”, và cũng có nghĩa là “cắm vào”).
Một anh chàng nọ bắt được một con ếch, đem biếu bố vợ. Có người mượn lời mẹ anh ta, làm thơ mắng:
Con ếch tháng mười béo quá ga
Đem cho bọ gấy, nỏ cho choa
Mồ cha cái đứa bất nhân rứa
Biết lộ vô, không biết lộ ra
(Phương ngữ Nghệ Tĩnh: ga; gà; bọ gấy; bố vợ; nỏ: không, chẳng; choa: tao; lộ: vừa có nghĩa là cái lỗ, vừa có nghĩa là chỗ (lô mô: chỗ nào). “Biết chỗ vô không biết chỗ ra” là thành ngữ nói về người khù khờ).
Dùng từ “lỗ ra” để chỉ người mẹ và từ “lỗ vô” để chỉ người vợ thì quả là rất “độc”.
Xem tranh qua lời bình
Peter paul Rubens (Bỉ, Flander 1577-1640)
Vợ chồng họa sĩ, (1609, sơn dầu)
Người phụ nữ nhìn thẳng vào người xem với nụ cười tự tin và ánh mắt sáng ngời hạnh phúc. Nàng ăn vận vào loại “sành điệu’ nhất, dáng vẻ rất quý phái nhưng lại nhu mì và không kiểu cách tí nào. Người chồng ngồi cao hơn một chút với tư thế âu yếm và hơi trễ nải, tự thỏa mãn nhưng không phô trương. Gương mặt chàng toát ra sự sâu sắc trí tuệ cùng những tình cảm ân cần, chân thành nhất.
Hai nhân vật “ôm ấp” nhau trong một hình ovan mềm mại, với hai bàn tay đan vào nhau gần như ở chính giữa, được đặt trong khuôn hình chữ nhật chắc chắn. Bố cục tưởng đơn giản nhưng kỳ thực rất phức tạp nếu ta xét các chiều luôn chuyển đổi của ánh sáng, đường nét cũng như của tay, chân, đầu, mình hay trang phục…Trong bóng râm của lùm cây lớn, bầu trời xanh hé mở phía sau, những vệt sáng, những đốm màu bật chói lên như một viên ngọc được mài giũa tinh tế. Đối lập màu tím – vàng như là màu của ánh nắng và bóng râm được họa sĩ xử lý thần tình!
Biểu chất phong phú cũng như một biệt tài của Rubens. Họa sĩ ca ngợi thế giới vật chất có thật mà không lý tưởng hóa chúng một cách duy lý như các bậc thầy Phục hưng. Hội họa Baroc (baroque) mà ông là chủ soái hướng tới sự hài hòa của chuyển động như là nhân vật chính của nghệ thuật và bản chất của năng lượng. Tranh Rubens rất quý phái, hoành tráng nhưng cũng rất thân gần với con người.
07/06/2016 , Nhất Tiếu – Báo Kiến thức ngày nay – Năm 2006

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *